Λοιμώξεις-κίνδυνοι στην εγκυμοσύνη… τι κάνουμε;

Ανεμοβλογιά 
Πώς επηρεάζεται το έμβρυο από την Ανεμοβλογιά 
Εξαρτάται από την ηλικία κύησης: 

• Ανεμοβλογιά στο 1ο τρίμηνο προκαλεί ανωμαλίες σε ποσοστό 0.5-1 τοις εκατό
• Ανεμοβλογιά μεταξύ 13-20 εβδομάδων κύησης προκαλεί ανωμαλίες σε ποσοστό 2%
• Εαν η Ανεμοβλογιά προκύψει ανάμεσα σε 5μέρες προ- 1 με 2 ημέρες μετά τον τοκετό, υπάρχει πιθανότητα το νεογνό να εμφανίσει Ανεμοβλογιά σε ποσοστό 20-25%, γνωστή και ως συγγενή Ανεμοβλογιά
• Εαν η Ανεμοβλογιά εμφανιστεί 6-12 ημέρες προ τοκετού, υπάρχει μια μικρή πιθανότητα να εμφανίσει συγγενή Ανεμοβλογιά. Σε αυτήν την περίπτωση το νεογνό έχει κάποια από τα δικά σας αντισώματα, οπότε η Ανεμοβλογιά θα είναι ήπιας μορφής.
• ‘Ερπητας ζωστήρας κατά την διάρκεια της κύησης μπορεί να προκαλεί δυσφορία στη μητέρα, παρόλα αυτά δεν αποτελεί κίνδυνο για το νεογνό.
• Πιθανές ανωμαλίες από Ανεμοβλογιά είναι ουλές, προβλήματα όρασης, καθυστέρηση ανάπτυξης, μικροκεφαλία, διαταραχές ανάπτυξης και πνευματική καθυστέρηση.

Πώς να προστατέψετε το μωρό σας από Ανεμοβλογιά 

• Εάν έχετε νοσήσει από Ανεμοβλογιά στο παρελθόν, δεν χρειάζεται να κάνετε τίποτα. ‘Εχετε αντισώματα που προστατεύουν εσάς και το μωρό σας.
• Εάν ΔΕΝ έχετε περάσει Ανεμοβλογιά στο παρελθόν, και έρθετε σε επαφή με κάποιο άτομο που νοσεί από Ανεμοβλογιά, θα πρέπει να πάρετε ανοσοσφαιρίνη ZIG, η οποία πρέπει να χορηγείται έως και 4 ημέρες μετά την επαφή. Η ανοσοσφαιρίνη αυτή δεν χρειάζεται εαν έχετε ήδη αντισώματα.
• Για να κάνετε το εμβόλιο της Ανεμοβλογιάς θα πρέπει να μην είστε έγκυος. Απαγορεύεται να μείνετε έγκυος μέχρι και 3 μήνες μετά το εμβόλιο.

Κυτταρομεγαλοιός 
Πώς επηρρεάζει ο κυτταρομεγαλοιός το έμβρυο 
Συνήθως μια υγιής έγκυος γυναίκα δεν διατρέχει μεγάλο κίνδυνο απο κυτταρομεγαλοιό. Στην παραγματικότητα η συχνότητα πρωτοπαθούς προσβολής στην εγκυμοσύνη στις ΗΠΑ είναι μεταξύ 0.4% - 0.7%. Οι έγκυες γυναίκες που προσβάλλονται σπάνια εμφανίζουν συμπτώματα- είναι πιο πιθανό το έμβρυο να εμφανίσει προβλήματα, παρά η έγκυος γυναίκα. 
Ο κυτταρομεγαλοιός είναι η πιό συχνή συγγενής λοίμωξη στη Μεγ. Βρεττανία. Η πιθανότητα μετάδοσης στο έμβρυο είναι 40%. Από αυτά τα 40% των εμβρύων που προσβάλλονται, μόνο το 10 % εμφανίζουν συμπτώματα συγγενούς λοίμωξης. 
Στις γυναίκες που προσεβλήθησαν απο κυτταρομεγαλοιό τουλάχιστον 6 μήνες πριν συλλάβουν, η πιθανότητα το έμβρυο να προσβληθεί είναι μόνο 1%- και αυτά τα νεογνά συνήθως δεν εμφανίζουν προβλήματα. 
Πιθανά προβλήματα που μπορεί να παρουσιαστούν στα νεογνά είναι: 

• Ηπατομεγαλία και σπληνομεγαλία
• 80-90% των νεογνών που προσβάλλονται εμφανίζουν συμπτώματα τα πρώτα χρόνια της ζωής τους που έχουν να κάνουν με διαταραχές ακοής και όρασης, και διαφόρου βαθμού διανοητική υστέρηση
• 5-10% των νεογνών δεν θα παρουσιάζουν συμπτώματα κατά τη γέννηση, αλλά θα εμφανίσουν στη συνέχεια διαφόρου βαθμού διαταραχές ακοής, πνευματικής ανάπτυξης και συντονισμού κινήσεων.

Οταν ο κυτταρομεγαλοιός μεταδίδεται κατά τον τοκετό από την επαφή του νεογνού με τις κολπικές εκκρίσεις, ή αργότερα, με τον θηλασμό, ελάχιστα συμπτώματα παρουσιάζονται- ή συνήθως δεν παρουσιάζονται καθόλου. 
Πώς μεταδίδεται ο κυτταρομεγαλοιός 
Η μετάδοση γίνεται από άτομο σε άτομο και δεν συσχετίζεται με κατανάλωση τροφής, νερού ή ζωικών τροφών. Ο κυτταρομεγαλοιός δεν είναι πολύ μεταδοτικός και δεν μεταδίδεται εύκολα μέσα στο σπίτι, ή στον παιδικό σταθμό. Η μετάδοση γίνεται μέσω επαφής με σάλιο, ούρα, γάλα από το στήθος και άλλα σωματικά υγρά. 
Πώς γίνεται η διάγνωση 
Οι περισσότερες λοιμώξεις απο κυτταρομεγαλοιό δεν διαγιγνώσκονται εύκολα, γιατί ο ιός δεν προκαλεί πολλά συμπτώματα. Παρόλα αυτά τα άτομα που έχουν νοσήσει από τον ιό φέρουν αντισώματα στο αίμα τους που παραμένουν για πάντα. 
Μια απλή εξέταση αίματος μπορεί να τα διαγνώσει. 
Ποια είναι η θεραπεία για τον κυτταρομεγαλοιό 
Δυστυχώς δεν μπορεί να προληφθεί λοίμωξη κατά τη διάρκεια της κύησης. Συστήνεται καλή υγειινή χεριών, η οποία συνήθως είναι αρκετή. 




Τοξοπλάσμωση 
Τι είναι η τοξοπλάσμωση 
Το toxoplasma gondii είναι παράσιτο που μεταδίδεται με την κατανάλωση κρέατος ή έκθεση και επαφή με κόπρανα από γάτες πουυ νοσούν. Οσο αργότερα στην εγκυμοσύνη εμφανιστεί η λοίμωξη, τόσο μεγαλύτερη η πιθανότητα να προσβληθεί το έμβρυο. 
Τι προκαλεί η τοξοπλάσμωση στο έμβρυο 
Καθυστέρηση ενδομήτριας ανάπτυξης και διαταραχές ανάπτυξης σε διάφορα συστήματα, όπως κεντρικό νευρικό σύστημα, οφθαλμοί, ήπαρ, σπλήνα και πήξη αίματος. 
Οταν προσβληθεί η μητέρα μεταξύ 10-24 εβδομάδες κύησης, η πιθανότητα το έμβρυο να εμφανίσει προβλήματα είναι 5-6%. Τέτοια είναι: προωρότητα, χαμηλό βάρος γέννησης, πυρετός, ίκτερος, διαταραχές όρασης, διανοητική καθυστέρηση, ανωμαλίες σχήματος κεφαλής, σπασμούς και επασβεστώσεις κρανίου. 
Στο 3ο τρίμηνο το έμβρυο έχει αυξημένο κίνδυνο να προσβληθεί, αλλά ο κίνδυνος ανωμαλιών είναι ελαττωμένος καθότι τα όργανα του εμβρύου έχουν ήδη αναπτυχθεί. 
Πώς να προστατέψετε το μωρό σας από τοξοπλάσμωση 

• Αποφύγετε την επαφή με περιττώματα από γάτες- κάποιος άλλος θα μπορούσε να καθαρίζει το δοχείο εάν έχετε γάτα.
• Μείνετε μακρυά από γάτες γενικά.
• Μην δίνετε ωμό κρέας στη γάτα σας.
• Πλένετε σχολαστικά τα χέρια σας κατόπιν επαφής με γάτες ή ωμό κρέας.
• Οταν τρώτε έξω, να παραγγέλνετε κρέας καλά ψημένο.
• Σωστή υγιεινή προστατεύει από μετάδοση τοξοπλάσμωσης.

Ποιά είναι η θεραπεία της τοξοπλάσμωσης 
Αντιβιοτικά (σπιραμυκίνη) 
HIV ( AIDS ) 
Ποιος είναι ο κίνδυνος μετάδοσης HIV στο έμβρυο κατά τη διάρκεια της κύησης; 
Εάν η μητέρα είναι φορέας, ο κίνδυνος μετάδοσης στο έμβρυο είναι χαμηλός, όσο πιό υγιής είναι η μητέρα. Με τις σημερινές θεραπείες, ο κίνδυνος να περάσει η λοίμωξη στο έμβρυο έχει περιοριστεί στο 2% και χαμηλότερα. 
Παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο μετάδοσης είναι: 

• Κάπνισμα
• Χρήση ουσιών
• Ανεπάρκεια βιταμίνης Α
• Ανεπαρκής διατροφή
• Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα
• Το στάδιο της νόσου (ιικό φορτίο)
• Παράγοντες που έχουν να κάνουν με τον τοκετό
• Θηλασμός.

Ποιές οι πιθανότητες να μεταδοθεί στο έμβρυο ο ιός 
Στις περισσότερες περιπτώσεις ο ιός δεν περνά από τον πλακούντα προς το έμβρυο. Εαν η μητέρα είναι κατά τα άλλα υγιής, ο πλακούντας συνήθως προστατεύει από μετάδοση της λοίμωξης. Παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο είναι άλλες ενδομήτριες λοιμώξεις, η πρόσφατη λοίμωξη με τον ιο HIV, το προχωρημένο στάδιο της νόσου ή ανεπαρκής σίτηση. 
Ποια η πιθανότητα το μωρό σας να είναι οροθετικό στο HIV 
Το νεογνό μπορεί να μολυνθεί είτε κατά την κύηση, είτε κατά τον θηλασμό. Εαν η μητέρα δεν λαμβάνει φαρμακευτική θεραπεία, 25% των νεογνών θα φέρουν τον ιό. Στην αντίθετη περίπτωση που η μητέρα λαμβάνει θεραπεία το ποσοστό είναι μόνο 2%. 
Τι μέτρα πρέπει να ληφθούν για να ελαττωθεί ο κίνδυνος μετάδοσης στο νεογνό 
Η μητέρα θα πρέπει να λάβει θεραπεία κατά τη διάρκεια της κύησης. Συστήνεται καισαρική τομή και αποφυγή θηλασμού. 
Ιος του έρπητα 
Πώς επηρεάζει την κύηση ο ιος του έρπητα; 
Οι πιο πολλές γυναίκες που έχουν έρπητα γεννητικών οργάνων δεν θα έχουν κανένα πρόβλημα. Ο ιος του έρπητα των γεννητικών οργάνων μπορεί να αντιμετωπιστεί ασφαλώς κατά την εγκυμοσύνη. 
Εάν έχετε κολλήσει έρπητα των γεννητικών οργάνων πριν μείνετε έγκυος το ανοσοποιητικό σας σύστημα θα παράγει αντισώματα που προστατεύουν το έμβρυο όταν μείνετε έγκυος. Αναζωπύρωσεις του ιού κατά την κύηση δεν επηρεάζουν το έμβρυο. 
Εαν κολλήσετε πρώτη φορά τον ιο του έρπητα των γεννητικών οργάνων όντας έγκυος, η κατάσταση είναι λίγο πιό περίπλοκη. 

• Λοίμωξη τους πρώτους 3 μήνες της κύησης μπορεί να προκαλέσει αποβολή.
• Σε λοίμωξη πρωτοπαθή στο τέλος της κύησης, (λιγότερο από 6 εβδομάδες προ του τοκετού), δεν υπάρχει χρόνος για το ανοσοποιητικό σας σύστημα να παράγει αντισώματα. Εαν γεννήσετε φυσιολογικά υπάρχει περίπου 40% πιθανότητα να μεταδοθεί η λοίμωξη στο νεογνό.

Εάν το νεογνό επιμολυνθεί με τον ιο του έρπητα κατά τον τοκετό, εμφανίζει νεογνικό έρπητα. Η κατάσταση αυτή μπορεί να είναι σοβαρή, αλλά ευτυχώς είναι σπάνια: 1-2 ανα 100,000 νεογνά. 
Ο νεογνικός έρπης μπορεί να προκαλέσει βλάβες στους οφθαλμούς και στο δέρμα του νεογνού. Μπορεί επίσης να προκαλέσει νεογνική μηνιγγίτιδα και να προκαλέσει βλάβες και σε άλλα όργανα. Αναφέρονται περιπτώσεις νεογνικών θανάτων έως και 7 ημέρες μετά τη γέννηση. 
Φαρμακευτική αγωγή μπορεί να βοηθήσει στο να προστατέψει από βλάβες το νεογνό. 
Πώς μπορείτε να ελαχιστοποιήσετε τον κίνδυνο για το μωρό σας; 
Με τους παρακάτω τρόπους: 

• Εάν ο σύντροφός σας έχει οποιαδήποτε μορφή έρπητα (επιχείλιο, έρπητα γεννητικών οργάνων), πρέπει να αποφύγετε επαφή δέρμα με δέρμα με την περιοχή που έχει τον έρπητα. Αυτό μπορεί να συμπεριλαμβάνει αποφυγή στοματικού, κολπικού ή πρωκτικού σεξ.
• Εφόσον υπάρχει μια πολύ μικρή πιθανότητα να μεταδοθεί η λοίμωξη από τον σύντροφο, θα μπορούσατε, εάν ο σύντροφος έχει οποιαδήποτε μορφή έρπη, να χρησιμοποιήσετε και προφυλακτικό.
• Αποφύγετε δερματική επαφή του μωρού σας με κάποιο άτομο που έχει ενεργό λοίμωξη (επιχείλιο, ρινικό έρπη ή έρπη χειρών).
• Πλένετε τα χέρια σας εάν αγγίξετε δερματικές περιοχές που έχουν έρπητα.

Τι είδους θεραπεία προτείνεται για τον έρπητα 
Εάν νοσήσετε από πρωτοπαθή έρπητα στην κύηση, μπορείτε να πάρετε αντιιικά χάπια (ακυκλοβίρη)- μπορεί επίσης να χρειαστεί εισαγωγή σε νοσοκομείο σε περίπτωση που η λοίμωξη είναι πολύ επώδυνη ή συνοδεύετει απο δυσουρία. 
Εάν έχετε επαναλαμβανόμενα επεισόδια αναζωπύρωσης έρπητα στην εγκυμοσύνη, ίσως να σας χορηγηθεί ακυκλοβίρη συνεχόμενα από τις 36 εβδομάδες κύησης έως τον τοκετό. 
Ο σκοπός της αγωγής είναι να ελαττώσει τη διάρκεια και την οξύτητα των συμπτωμάτων. 
Υπάρχει κανένας κίνδυνος από την θεραπεία; 
Η ακυκλοβίρη χρησιμοποιείται εδώ και πολλά χρόνια- και στην εγκυμοσύνη, χωρίς να υπάρχουν ενδείξεις ότι βλάπτει την κύηση. Επίσης θεωρείτει ασφαλής και κατά τον θηλασμό. 
Θα χρειαστώ καισαρική τομή; 
Οι πιο πολλές γυναίκες με έρπητα γεννάνε φυσιολογικά. 

• Εαν έχετε περάσει έρπητα πριν μείνετε έγκυος, δεν θα χρειαστείτε καισαρική τομή.
• Εάν νοσήσετε από έρπητα για πρώτη φορά στη ζωή σας τις τελευταίες 6 εβδομάδες κύησης, θα χρειαστείτε καισαρική τομή.
• Εάν εμφανίσετε αναζωπύρωση του έρπητα γεννητικών οργάνων την περίοδο που θα γεννήσετε, συνήθως δεν θα χρειαστείτε καισαρική τομή. Καλό θα ήταν να το συζητήσετε με τον ιατρό σας.

Ass Prof Dr med Νίκος Μακρίδης  MD,PhD

Ειδικός Παιδίατρος

Διδάκτωρ πανεπιστημίου Βιέννης-Αυστρίας

Επίκουρος Καθηγητής Παιδιατρικής,Παιδιατρικής αιματολογίας,Παιδιατρικής ογκολογίας St. George’s University of London Medical School, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας

http://drmakrides.blogspot.com.cy

drmakrides@cablenet.com.cy

Αναιμία στά παιδιά : Συμπτώματα και αντιμετώπιση

Με τον όρο αναιμία εννοούμε την έλλειψη ερυθρών αιμοσφαιρίων ή την έλλειψη αιμοσφαιρίνης στα ερυθρά αιμοσφαίρια.Σίγουρα είναι ένα θέμα πού ανησυχεί τούς γονείς και πολλές φορές βλέπουν το παιδί τους χλωμό καί αποτείνονται στό γιατρό τους. Στα παιδιά η πιο συχνή αιτία αναιμίας είναι η σιδηροπενική, δηλαδή όταν λείπει ο σίδηρος από τη διατροφή. Η αντιμετώπιση της παιδικής αναιμίας σ’ αυτή την περίπτωση είναι απλή.

Αιτίες αναιμίας

Τα ερυθρά αιμοσφαίρια είναι υπεύθυνα για τη μεταφορά του ζωτικής σημασίας οξυγόνου από τους πνεύμονες μέχρι τα κύτταρα των ιστών. Χωρίς οξυγόνο δεν υπάρχει ζωή. Για τη μεταφορά του στους ιστούς, το οξυγόνο αποθηκεύεται στην αιμοσφαιρίνη των ερυθρών αιμοσφαιρίων.

Μια αναιμία μπορεί να προκληθεί ξαφνικά εξαιτίας σημαντικής απώλειας αίματος από εσωτερικούς ή εξωτερικούς τραυματισμούς ή ως συνέπεια μιας κληρονομικής διαταραχής στην πήξη του αίματος (π.χ. αιμορροφιλία).

Σε άλλες περιπτώσεις, αιτία εμφάνισης της αναιμίας μπορεί να είναι η ανεπαρκής παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων, η οποία με τη σειρά της μπορεί να οφείλεται σε έλλειψη σιδήρου (σιδηροπενική αναιμία).

Αναιμία εμφανίζεται, επίσης, όταν τα ερυθρά αιμοσφαίρια παράγονται μεν επαρκώς, αλλά λόγω κάποιας πάθησης έχουν συντομότερο χρόνο ζωής από το φυσιολογικό (αιμολυτική αναιμία) ή όταν τα λευκά αιμοσφαίρια πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα και εκτοπίζουν τα ερυθρά, όπως συμβαίνει στην περίπτωση της λευχαιμίας (καρκίνος στο αίμα).

Οι παραπάνω διαταραχές, ωστόσο, είναι σπάνιες στα παιδιά. Η πιο συνηθισμένη αιτία παιδικής αναιμίας είναι η σιδηροπενία. Ο σίδηρος βρίσκεται στις τροφές και είναι απαραίτητος για τη σύνθεση της αιμοσφαιρίνης, με την οποία μεταφέρεται το οξυγόνο.

Συμπτώματα

Τα παιδιά με αναιμία είναι πάντα χλωμά. Η χλωμάδα αυτή διαπιστώνεται καθαρά στους επιπεφυκότες των ματιών, στα χείλη και στο δέρμα κάτω από τα νύχια. Τα συμπτώματα αυτά του δέρματος και οι βλεννογόνοι είναι κανονικά πιο κόκκινα από το χρώμα της επιδερμίδας του προσώπου. Αν κάποιος που έχει αναιμία πιέσει, για παράδειγμα, τα νύχια του, τότε το δέρμα από κάτω θα κιτρινίσει και αυτό δεν θα αλλάζει για πολύ ώρα.

Αλλά και τα χείλη των παιδιών χλωμιάζουν -μερικές φορές μάλιστα εντονότερα από το πρόσωπο. Τα έγχρωμα παιδιά με σκούρα επιδερμίδα έχουν, επίσης, εμφανώς χλωμούς βλεννογόνους στα βλέφαρα. Το υγιές καστανό χρώμα της επιδερμίδας τους γίνεται γκριζοπράσινο και ζαρώνει.

Παιδιά με αναιμία παρουσιάζουν μόνιμη κόπωση και ατονία. Επιπλέον, εάν καταπονηθούν σωματικά, εκδηλώνουν γρήγορα ταχυκαρδία και δύσπνοια.

Αντιμετώπιση

Από τη στιγμή που πήγατε στο γιατρό και εντοπίστηκε η αιτία της αναιμίας, το παιδί σας θα πρέπει στην περίπτωση της σιδηροπενικής αναιμίας να αναπληρώσει μέσω της διατροφής του τον απαραίτητο σίδηρο.

Μεγάλη περιεκτικότητα σιδήρου διαθέτουν το κόκκινο κρέας (μοσχάρι, αρνί, χοιρινό) και τα εντόσθια. 0 κρόκος των αυγών, οι ξηροί καρποί, το κεχρί (είδος δημητριακού), καθώς και τα σκουροπράσινα φυλλώδη λαχανικά (όπως το σπανάκι) παρέχουν επίσης σίδηρο.

Το παιδί σας θα πρέπει επιπλέον να λάβει αρκετή βιταμίνη C καταναλώνοντας φρέσκα λαχανικά και φρεσκοστυμμένους χυμούς λαχανικών. Η βιταμίνη C ενισχύει την απορρόφηση του σιδήρου των τροφών από τον οργανισμό. Για όλες τις άλλες αιτίες της αναιμίας θα χρειαστείτε εξειδικευμένη ιατρική βοήθεια.

Κάθε αναιμία ή υπόνοια αναιμίας πρέπει να διερευνάται ιατρικά. Για το σκοπό αυτό ο γιατρός θα ζητήσει ένα αιμοδιάγραμμα.

Στην πιο συνηθισμένη μορφή, της σιδηροπενικής αναιμίας, στην παιδική ηλικία αρκεί μια αύξηση της πρόσληψης σιδήρου, με συνταγογραφημένα σκευάσματα σιδήρου, σε χάπια ή σταγόνες. Στις υπόλοιπες περιπτώσεις ο παιδίατρος θα εφαρμόσει την κατάλληλη θεραπεία ή θα παραπέμψει το παιδί σας σε κάποιον πιό ειδικό (παιδίατρο-παιδαιματολόγο).

Εκτός από τη σιδηροπενική αναιμία που οφείλεται στην κακή διατροφή, στα παιδιά εμφανίζεται και σιδηροπενική αναιμία που προκαλείται από συχνές λοιμώξεις. Στις περιπτώσεις αυτές, ο σίδηρος συγκεντρώνεται στους ιστούς και δεν συνδέεται με την αιμοσφαιρίνη. Γι’ αυτό το λόγο, στις λοιμώξεις δεν συνιστάται θεραπεία με συμπληρώματα σιδήρου.

Ειδικοί τύποι αναιμίας

Μια ειδική ομάδα αιμολυτικών αναιμιών είναι τα διάφορα σύνδρομα μεσογειακής αναιμίας ή θαλασσαιμίας, τα οποία οφείλονται σε γενετική βλάβη κατά τη σύνθεση της αιμοσφαιρίνης. Απαντώνται περίπου στο 8% του γενικού πληθυσμού και είναι συχνότερα στις χώρες γύρω από τη Μεσόγειο, την κεντρική Αφρική, την Ασία (Περσία, Ινδία, Ταϋλάνδη) και τα νησιά του Ειρηνικού.

Αν και οι κλινικές εκδηλώσεις αυτής της ομάδας παρουσιάζουν μεγάλη ετερογένεια, οι δύο κυριότεροι τύποι μεσογειακής αναιμίας είναι η ετερόζυγη β-μεσογειακή αναιμία (ή ελάσσων β-θαλασσαιμία) και η ομόζυγη ή μείζων β-μεσογειακή αναιμία (ή νόσος του Cooley).

Σε όλες τις περιπτώσεις, το παιδί παρουσιάζει, με διαφορετική κατά περίπτωση βαρύτητα, την κλινική εικόνα της αναιμίας που περιγράψαμε παραπάνω.

Ειδικά για τη νόσο του Cooley, η εικόνα της αναιμίας είναι βαριά ήδη από τον 3ο-4ο μήνα της ζωής -με ωχρότητα, ίκτερο, διάταση της κοιλιάς, διόγκωση του ήπατος και του σπλήνα, λεπτά άκρα και χαρακτηριστικές οστικές αλλοιώσεις.

Ως προς τη θεραπεία, κάποια από τα σύνδρομα μεσογειακής αναιμίας δεν χρειάζονται ιδιαίτερη φροντίδα, πέρα ίσως από την περιοδική χορήγηση συμπληρωμάτων σιδήρου. Στις βαρύτερες μορφές, απαιτείται ισόβια ιατρική φροντίδα, αφού ο βασικός άξονας της θεραπείας τους είναι οι συστηματικές μεταγγίσεις αίματος.

Εξίσου αδιάκοπη παρακολούθηση έχουν ανάγκη τα παιδιά που παρουσιάζουν μια κληρονομική διαταραχή της πήξης του αίματος που ονομάζεται αιμορροφιλία. Λόγω αυτής της ασθένειας μπορεί ακόμη και μικροί τραυματισμοί να οδηγήσουν σε ακατάσχετη αιμορραγία και, συνεπώς, σε μεγάλη απώλεια αίματος, με αποτέλεσμα την εμφάνιση αναιμίας. Από αυτή την ασθένεια προσβάλλονται μόνο τα αγόρια. Διαπιστώνεται συνήθως μετά τη βρεφική ηλικία, όταν τα αγόρια παθαίνουν τους πρώτους αιματηρούς τραυματισμούς.

Τέλος, η λευχαιμία είναι μια νεοπλασματική νόσος του αίματος κατά την οποία τα λευκά αιμοσφαίρια πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα, υποσκελίζοντας παράλληλα τα υπόλοιπα στοιχεία του αίματος, με συνέπεια αναιμία και διαταραχές της πήξης του αίματος. Τα παιδιά είναι χλωμά, εξαντλημένα, και μπορεί να έχουν πολυάριθμες εκχυμώσεις (μελανιές). Χωρίς θεραπευτική αντιμετώπιση, η λευχαιμία οδηγεί στο θάνατο. Εφόσον αντιμετωπιστεί έγκαιρα, με ταχεία θεραπεία από έμπειρο παιδοαιματολόγο, οι πιθανότητες επιβίωσης είναι υψηλές.

Ass.Prof  Dr med Νίκος Μακρίδης
Ειδικός παιδίατρος
Παιδοαιματολόγος
Παιδοογκολόγος

Εμβρυο 0-9 μήνες (Βίντεο)

Πορφύρα Henoch-Schönlein (HSP)-(αλλεργική πορφύρα)

H Πορφύρα Henoch-Schönlein (HSP) είναι μια κατάσταση η οποία προκαλεί οίδημα και ερεθισμό στα μικρά αιμοφόρα αγγεία.Αυτή η φλεγμονή, που ονομάζεται αγγειίτιδα, εμφανίζεται συνήθως στο δέρμα, τα έντερα και τα νεφρά.Η φλεγμονή των αιμοφόρων αγγείων στο δέρμα μπορεί να προκαλέσει τη διέλευση ερυθρών αιμοσφαιρίων, προκαλώντας ένα χαρακτηριστικό εξάνθημα που ονομάζεται πορφύρα. Τα αγγεία στα έντερα και τα νεφρά, επίσης, μπορεί να διογκωθούν και να αιμορραγίσουν.

Η διαταραχή αυτή ονομάστηκε πρός τιμήν δύο Γερμανών γιατρών,του Eduard Henoch και του Johann Schönlein, οι οποίοι περιέγραψαν πρώτοι την ασθένεια το 1800. Μερικές φορές επίσης ονομάζεται αλλεργική πορφύρα ή αναφυλακτική πορφύρα.

Η HSP συμβαίνει πολύ πιο συχνά στα παιδιά από ότι στους ενήλικες, συνήθως μεταξύ των ηλικιών 2 και 11 ετών. Πρόκειται για μία από τις πιο κοινές μορφές αγγειίτιδας στα παιδιά, στά αγόρια συμβαίνει διπλάσιες φορές απ' οτι στα κορίτσια.

Αιτίες
Αν και κανείς δεν ξέρει πραγματικά τι προκαλεί την HSP, οι γιατροί γνωρίζουν ότι αυτό συμβαίνει όταν το ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού δεν λειτουργεί όπως θα έπρεπε. Μια πρωτεΐνη που ονομάζεται ανοσοσφαιρίνη Α (IgA), ένα είδος αντισώματος, εναποτίθεται μέσα στα αιμοφόρα αγγεία και φαίνεται να συνδέεται με τη φλεγμονή τους.

Δεν είναι σαφές γιατί συμβαίνει αυτή η ανοσολογική αντίδραση, αλλά σε πολλές περιπτώσεις, φαίνεται να προκαλείται από μια βακτηριακή ή ιογενή λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος (ιγμόρεια, το λαιμό ή τους πνεύμονες).Λιγότερο συχνά, ενοχοποιούνται ορισμένα φάρμακα,αντιδράσεις σε τρόφιμα, τσιμπήματα εντόμων, και εμβολιασμοί.

Η HSP δεν μπορεί να μεταδοθεί από το ένα άτομο στο άλλο.

Σημεία και συμπτώματα
Κοινά σημεία και συμπτώματα του HSP περιλαμβάνουν:

-πορφύρα, το προέχον, κοκκινωπό πορφυρό εξάνθημα
-πόνος στις αρθρώσεις και οίδημα
-πόνος στο στομάχι
-αίμα στα ούρα ή άλλα προβλήματα με τα νεφρά
-πυρετός
-πονοκέφαλος
Το εξάνθημα εμφανίζεται σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις και συνήθως είναι αυτό που βοηθά τους γιατρούς να διαγνώσουν την HSP. Μπορεί να λάβει τη μορφή κόκκινων κουκίδων (που ονομάζονται πετέχειες), μώλωπες, ή μερικές φορές φουσκάλες. Το εξάνθημα εμφανίζεται συνήθως στα πόδια και τους γλουτούς, αλλά μπορεί επίσης να εμφανιστεί σε άλλα μέρη του σώματος, όπως αγκώνες, τα χέρια, το πρόσωπο και τον κορμό.

Τα περισσότερα παιδιά με HSP έχουν επίσης πόνο στις αρθρώσεις και οίδημα. Αυτά τα συμπτώματα μπορεί να υπάρχουν πριν από την εμφάνιση του εξανθήματος. Πιο συχνά επηρεάζονται μεγάλες αρθρώσεις, όπως τα γόνατα, οι αστράγαλοι και οι αγκώνες, αλλά καί τα χέρια όπως και τα πόδια μπορούν να επηρεαστούν.

Ο πόνος στο στομάχι ξεκινά συνήθως μια εβδομάδα μετά την εμφάνιση του εξανθήματος. Ο πόνος είναι συνήθως διαλείπον και μπορεί να συνοδεύεται από ναυτία, εμετό, ή διάρροια. Μερικά παιδιά έχουν αίμα στα κόπρανα (που προκαλείται από διαρροές των αιμοφόρων αγγείων), αλλά μπορεί να μην είναι ορατά.

Η HSP μπορεί να επηρεάσει καί τα νεφρά. Μικρές ποσότητες αίματος ή πρωτεΐνη θα μπορούσε να βρεθεί στα ούρα, τα οποία ενίοτε μπορεί να είναι αιματηρά.

Διάγνωση

Όταν το χαρακτηριστικό εξάνθημα στα πόδια και τους γλουτούς είναι παρόν, ιδιαίτερα εάν συνοδεύεται από κοιλιακό άλγος ή από άλγος στίς αρθρώσεις, οι γιατροί μπορούν να διαγνώσουν εύκολα την HSP. Η διάγνωση μπορεί να είναι πιο δύσκολη, αν υπάρχουν πόνοι στις αρθρώσεις ή κοιλιακά συμπτώματα πριν εμφανιστεί το εξάνθημα, ή αν τα συμπτώματα χρειαστούν αρκετές εβδομάδες για να εμφανιστούν. Για να βοηθήσει να γίνει η διάγνωση, ο γιατρός μπορεί να συστήσει μια βιοψία δέρματος.

Ο γιατρός μπορεί επίσης να ζητήσει εξετάσεις αίματος ρουτίνας για να αποκλειστούν,λοιμώξεις, αναιμία, ή νεφρική νόσος. Αν ο κοιλιακός πόνος είναι σοβαρός, μπορεί να χρειαστούν απεικονιστικές εξετάσεις (όπως ακτινογραφίες ή υπερηχογράφημα). Ένα δείγμα κοπράνων μπορεί να ελέγξει για αίμα στα κόπρανα. Ένα δείγμα ούρων μπορεί να αποκαλύψει αίμα ή πρωτεΐνη στα ούρα.

Έως το ήμισυ των παιδιών που αναπτύσσουν HSP θα έχουν επιπλοκές με τα νεφρά τους, έτσι ο γιατρός θα ελέγχει κατά πάσα πιθανότητα τη νεφρική λειτουργία γιά αρκετούς μήνες. Εάν ο γιατρός υποψιάζεται ότι η HSP έχει προκαλέσει βλάβη στα νεφρά, το παιδί σας μπορεί να χρειαστεί να το δεί ένας νεφρολόγος.

Θεραπεία

Τα συμπτώματα της HSP συνήθως διαρκούν για περίπου ένα μήνα. Τις περισσότερες φορές, ιάται από μόνη της χωρίς θεραπεία. Για να βοηθήσετε το παιδί σας να αισθανθεί καλύτερα, ο γιατρός μπορεί να συστήσει ορισμένα φάρμακα, όπως:

-αντιβιοτικά για τη θεραπεία της λοίμωξης-αιτίας, εάν ισχύει
-παυσίπονα (όπως η ακεταμινοφαίνη)
-αντι-φλεγμονώδη φάρμακα (όπως η ιβουπροφαίνη) για την ανακούφιση του πόνου και της φλεγμονής
-κορτικοστεροειδή (όπως πρεδνιζόνη) για σοβαρό κοιλιακό πόνο ή νεφρική νόσο
Επίσης, ο γιατρός μπορεί να σας πει να σταματήσει να δίνει στο παιδί σας κάποια φάρμακα, αν υπάρχει μια πιθανότητα ότι προκάλεσε την HSP.

Όταν το παιδί είναι στο σπίτι, προσπαθήστε να το κρατάτε όσο πιο άνετα γίνεται. Βεβαιώνεστε  ότι το παιδί σαςείναι σε ηρεμία και ξεκούραστο και οτι λαμβάνει αρκετά υγρά. Εάν το παιδί σας σταματήσει να τρώει ή πίνει,η  αναπτύσσει σοβαρό κοιλιακό πόνο ή νεφρικά προβλήματα, η νοσηλεία σέ κλινική μπορεί να είναι απαραίτητη.

Πρόγνωση

Τα περισσότερα παιδιά με HSP αναρρώνουν πλήρως μέσα σε ένα μήνα και δεν έχουν μακροπρόθεσμα προβλήματα. Τα παιδιά των οποίων οι νεφροί έχουν επηρεαστεί, θα πρέπει να παρακολουθούνται από ένα γιατρό μέ τακτικές εξετάσεις για τον έλεγχο της λειτουργίας των νεφρών.

Περίπου το ένα τρίτο των ατόμων που έχουν HSP υποτροπιάζουν συνήθως μερικούς μήνες μετά το πρώτο επεισόδιο. Αυτό (μαζί με χρόνια προβλήματα στα νεφρά) είναι πιο συχνό σε μεγαλυτερα παιδιά και ενήλικες. Αν η HSP υποτροπιάσει, είναι συνήθως λιγότερο σοβαρή από ό, τι το αρχικό επεισόδιο.

Ass Prof Dr med Νίκος Μακρίδης  MD,PhD

Ειδικός Παιδίατρος

Διδάκτωρ πανεπιστημίου Βιέννης-Αυστρίας

Επίκουρος Καθηγητής Παιδιατρικής,Παιδιατρικής αιματολογίας,Παιδιατρικής ογκολογίας St. George’s University of London Medical School, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας

http://drmakrides.blogspot.com.cy

Θηλασμός - Βασικές πληροφορίες

Η σωστή στιγμή

 Όσο νωρίτερα, τόσο καλύτερα!

Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν χρειάζεται πολύ καιρό για να αρχίσει το μωρό να ψάχνει το στήθος σας.

Ορισμένα μωρά ρουφάνε δραστήρια από την αρχή.

Άλλα ρουφάνε ή γλύφουν τη θηλή προσεκτικά.

Η πιο σημαντική προϋπόθεση για πετυχημένο θηλασμό είναι η σύντομη και σωστή τοποθέτηση.

Σωστή τοποθέτηση/θέση

Μέσω της σωστής τοποθέτησης/στάσης από την αρχή μπορείτε να αποφύγετε προβλήματα, όπως ερεθισμένες θηλές, έλλειψη γάλακτος κλπ., και μετά από εξάσκηση μερικών ημερών θα μπορείτε να απολαύσετε το θηλασμό. Δώστε προσοχή στις παρακάτω υποδείξεις:

1.Σωστή θέση/στάση του μωρού και της μαμάς

Η αναπαυτική θέση της μητέρας και η σωστή θέση του μωρού συμβάλλουν ουσιαστικά σε ένα επιτυχημένο θηλασμό. Ως εκ τούτου δεν είναι τόσο σημαντικό αν θηλάζετε ξαπλωμένη ή καθιστή. Ωστόσο προτείνεται να αλλάζετε τη στάση / θέση θηλασμού κατά την διάρκεια της ημέρας για να ανακουφίζονται οι θηλές και για να αδειάζουν οι μαστοί.

Ένα μαξιλάρι θηλασμού κάνει το θηλασμό πιο άνετο. Παρέχει ανακούφιση και δεν χρειάζεται εσείς να 

σηκώνετε το βάρος του μωρού σας με τους μύες σας, αντ’ αυτού θα χαλαρώσετε τα χέρια σας στο μαξιλάρι. Το μαξιλάρι εξυπηρετεί σαν στήριγμά για το χέρι της μητέρας όμως δεν είναι μαξιλάρι για το κεφάλι του μωρού. Κρατώντας το μωρό σας θα μπορέσετε να ρυθμίσετε τη θέση του καλύτερα. Ιδιαίτερα αυτό σημαίνει ότι πρέπει να κρατάτε το μωρό σας έτσι ώστε:

να είναι ξαπλωμένο στομάχι με στομάχι με τη μητέρα (αυτί, ώμος και γοφός σε μια ευθεία)

το στόμα να είναι στο ίδιο ύψος με τη θηλή

ο αγκώνας της μητέρας στηρίζεται και οι ώμοι της είναι χαλαροί η άκρη της μύτης και το πιγούνι του μωρού ακουμπούν το στήθος κατά την διάρκεια του θηλασμού.

Οι πιο συνηθισμένες στάσεις/θέσεις εξηγούνται παρακάτω:

Θηλασμός σε καθιστή στάση/θέση

Κυρτή στάση του σώματος

Η πλάτη του μωρού σας ξεκουράζεται στο κάτω μέρος του χεριού σας, η παλάμη σας στηρίζει το κεφαλάκι του και τα πόδια του είναι απλωμένα πίσω σας. Το ρούφηγμα ενός νεογέννητου μωρού σε

 αυτή τη θέση μπορεί εύκολα να υπολογιστεί και να ελεγχθεί. Αυτή η στάση είναι ιδιαιτέρως προτεινόμενη στην αρχή της περιόδου θηλασμού. Είναι ιδιαιτέρως κατάλληλη για το θηλασμό δίδυμων, πρόωρων μωρών, μετά από καισαρική ή όταν το μωράκι σας είναι κρυωμένο.

Θηλασμός σε καθιστή στάση/θέση

Το μωρό ξαπλώνει από κάθε μεριά στο χέρι της μητέρας ( το διαδεδομένο «κράτημα της αγκαλιάς»),

 έτσι ώστε το σώμα του να είναι γυρισμένο προς την μητέρα. Η παλάμη της στηρίζει την βάση τουσώματος του μωρού.

Θηλασμός σε πλαγιαστή θέση

Πλαγιαστή θέση

Εσείς και το μωρό σας ξαπλώστε πολύ κοντά ο ένας με τον άλλο στα πλάγια, στομάχι με στομάχι.

Αυτή η στάση θηλασμού προτείνεται ιδιαιτέρως για τη νύχτα ή όποτε θέλετε να χαλαρώσετε ενώ θηλάζετε κατά την διάρκεια της ημέρας.

2. Σωστή τοποθέτηση του στήθους

Το στήθος κρατιέται με το άλλο χέρι, με τέσσερα δάκτυλα το στηρίζετε από κάτω.

 Ο αντίχειρας τοποθετείται πάνω από την άλω.

Το δέρμα σπρώχνεται απαλά προς τα εμπρός για να τεντωθεί η άλως και να βοηθήσει το μωρό να πιάσει μεγάλο μέρος του μαστού μέσα στο στόμα του κατά την διάρκεια του θηλασμού.

 3.Ο σωστός τρόπος να πιάσει τη θηλή και την άλω.

Χρησιμοποιώντας τη θηλή για να γαργαλίσετε το κάτω χείλος του μωρού θα το κάνετε να ανοίξει το στόμα του

 Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα, η θηλή να βρίσκεται στο κέντρο, στη μέση του στόματος και το μωρό γρήγορα κλείνει το στόμα του.

Το πιγούνι και η άκρη της μύτης ακουμπούν το στήθος, η θηλή βρίσκεται βαθιά στον ουρανίσκο του μωρού και το πάνω και κάτω χείλος διπλώνουν προς τα έξω.

Εάν το μωρό έχει πάρει σωστή θέση τότε το τάισμα δεν χρειάζεται να είναι περιορισμένου χρόνου.

Το μωρό οδηγείται προς το στήθος και όχι το στήθος προς το μωρό.

Εάν σας πονάει από την αρχή τότε το μωρό πιθανόν να μην έχει τοποθετηθεί σωστά.

4.Αποδεσμεύστε απαλά το μωρό από το στήθος

Όταν θέλετε να απομακρύνετε το μωρό σας από το στήθος, προτείνουμε να χαλαρώσετε το κενό γλιστρώντας ένα δάκτυλό σας μεταξύ του στήθους και της γωνίας του στόματος του μωρού σας

Ωστόσο, στις περισσότερες περιπτώσεις, όταν το μωρό έχει χορτάσει αφήνει το στήθος από μόνο του. 

Το ρέψιμο

Σε αντίθεση με την ευρέως διαδεδομένη άποψη, πολλά μωρά που θηλάζουν δεν είναι ανάγκη να ρευτούν. Συγκριτικά με τα μωρά που ταΐζονται με συμπλήρωμα, τα μωρά που θηλάζουν σπάνια καταπίνουν αέρα.Όμως, τα μωρά που πίνουν γρήγορα και αχόρταγα/λαίμαργα και μπουκώνουν κατά την διάρκεια του θηλασμού είναι πιθανόν να έχουν αέρα στο στομάχι τους. Αν το μωρό είναι νευρικό μετά τον θηλασμό, σηκώστε το και τρίψτε μαλακά την πλάτη του. Τις περισσότερες φορές ο επιπλέον αέρας διαφεύγει.

Ο ρυθμός θηλασμού

Ο ρυθμός θηλασμού συνεχώς μεταβάλλεται κατά την διάρκεια της ανάπτυξης του μωρού σας. Τα καλύτερα αποτελέσματα σε σχέση με το θηλασμό παρατηρούνται όταν ένα υγιές και μεγάλο μωρό σιτίζεται όσο χρειάζεται.

Κατά την διάρκεια των πρώτων ημερών ο ρυθμός του θηλασμού κυμαίνεται περίπου στις 4 με 8 φορές την ημέρα. Στην 3η με 4η ημέρα μετά τη γέννηση η συχνότητα μπορεί να ανέβει ακόμη και στις 12 με 14 φορές την ημέρα και συχνά εξομοιώνονται μεταξύ 2,5 και 3 ωρών μέσα στο 24ωρο.

Είναι φυσιολογικό για ένα μωρό να θέλει να θηλάζει ακόμη και τη νύχτα στις πρώτες εβδομάδες της ζωής του. Ενώ αναπτύσσεται εντείνει τις προσπάθειες του (στην ηλικία μεταξύ 2-3 εβδομάδων, 6 εβδομάδων, 3 και 6 μηνών), και ο ρυθμός αλλάζει.

Υψηλή θερμοκρασία, νευρικότητα και ένταση μπορούν επίσης να αλλάξουν τον ρυθμό.

Η στιγμή του θηλασμού

Ο χρόνος που διαρκεί ένας θηλασμός εξαρτάται από το χαρακτήρα και την ηλικία του μωρού σας.

Ποικίλει μεταξύ 10 και 20 λεπτών σε κάθε στήθος.

Δίνετε στο μωρό σας και τα δύο στήθη.

Αν το μωρό σας χορτάσει από το ένα στήθος, δώστε του να θηλάσει από το άλλο στήθος στον επόμενο θηλασμό.

Δώστε προσοχή στους θορύβους που κάνει το μωρό σας ενώ θηλάζει και στην ένταση με την οποία θηλάζει.

Κοφτές και γρήγορες κινήσεις στην αρχή κάνουν το γάλα να ρέει, πιο αργά και έντονα τραβήγματα σημαίνουν ότι το γάλα έχει αρχίσει να ρέει.

Η παροχή γάλακτος είναι επαρκής/ικανοποιητική όταν το μωρό σας αυξάνει το βάρος του τουλάχιστον 120 με 140 γραμμάρια κάθε εβδομάδα.

Απογαλακτισμός

Μια μητέρα μπορεί να απογαλακτιστεί οποιαδήποτε στιγμή.

Η διαδικασία απογαλακτισμού διαρκεί συνήθως 14 μέρες.

Μέσω αργών μειώσεων της συχνότητας και της διάρκειας των θηλασμών, το μητρικό γάλα μειώνεται σταδιακά.

Αυτό σημαίνει ότι το μωρό θα σιτίζεται πιο σπάνια ή το στήθος θα παράγει μια μικρή ποσότητα γάλακτος πριν η μητέρα νιώσει ένα ενοχλητικό ζόρισμα στο στήθος της.

Το πράσινο τσάι, το τσάι μέντας και ο μαϊντανός βοηθούν στη μείωση της παραγόμενης ποσότητας γάλακτος.

Πόσο καιρό θα πρέπει να διαρκεί ο θηλασμός;

Σε ιδανικές συνθήκες το μωρό θα πρέπει να τρέφεται αποκλειστικά με μητρικό γάλα τους πρώτους 6 μήνες. Περιέχει όλα όσα χρειάζεται το μωρό για μια υγιή ανάπτυξη. Μετά από 6 μήνες το μωρό θα πρέπει να αρχίσει να λαμβάνει στέρεες τροφές. Ο θηλασμός τότε  σταδιακά αντικαθίσταται από στέρεες  τροφές.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και η UNICEF προτείνουν να συνεχίσετε το θηλασμό μέχρι και το 2 χρόνο της ζωής του μωρού σας. Θηλάζετε όσο εσείς και το μωρό σας θέλετε!

Ass Prof Dr med Νίκος Μακρίδης  MD,PhD

Ειδικός Παιδίατρος

Διδάκτωρ πανεπιστημίου Βιέννης-Αυστρίας

Επίκουρος Καθηγητής Παιδιατρικής,Παιδιατρικής αιματολογίας,Παιδιατρικής ογκολογίας St. George’s University of London Medical School, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας

http://drmakrides.blogspot.com.cy

drmakrides@cablenet.com.cy

Αμβλυωπία ή αλλιώς «τεμπέλικο μάτι» στα παιδιά: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς

Ως αμβλυωπία χαρακτηρίζεται η μειωμένη οπτική οξύτητα στον έναν ή και στους δύο οφθαλμούς, χωρίς κάποια ανατομική ή λειτουργική βλάβη, που επιμένει παρά τη διόρθωση κάθε διαθλαστικής ανωμαλίας, δηλαδή της υπερμετρωπίας, του αστιγματισμού και της μυωπίας. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι το μάτι έχει μειωμένη όραση, που δεν διορθώνεται άμεσα, ακόμη και αν χορηγήσουμε στο παιδί τα κατάλληλα γυαλιά. Η αμβλυωπία αποτελεί το συχνότερο αίτιο απώλειας όρασης στα παιδιά και στους νέους. Ο κόσμος το λέει απλά «τεμπέλικο μάτι». Σε πάρα πολλές περιπτώσεις ούτε οι γονείς, ούτε το ίδιο το παιδί έχουν αντιληφθεί την ύπαρξη της αμβλυωπίας.
Που οφείλεται η αμβλυωπία ;
Η αμβλυωπία οφείλεται σε διαταραχή της φυσιολογική ωρίμανσης των νευρώνων και συνάψεων του εγκεφάλου που υπηρετούν τη λειτουργία της όρασης. Είναι αποτέλεσμα της μη χρήσης του ενός ή και των δύο ματιών, γεγονός που οδηγεί στο «τεμπέλιασμα» τους. Το οπτικό μας σύστημα (μάτια - εγκέφαλος) είναι ανώριμο κατά τη γέννησή μας και αρχίζει να αναπτύσσεται και να ωριμάζει σταδιακά. Η διαδικασία της ωρίμανσης ολοκληρώνεται στην ηλικία των 8-9 ετών. Μαθαίνουμε να βλέπουμε, όπως μαθαίνουμε να μιλάμε και να περπατάμε. Για τον λόγο αυτό, πρέπει να εξασφαλίσουμε ότι μέχρι την ηλικία των 8-9 ετών το οπτικό σύστημα λειτουργεί ιδανικά και ότι έχουμε αντιμετωπίσει όλες τις πιθανές αιτίες που μπορούν να διαταράξουν αυτήν την ωρίμανση. Δυστυχώς μετά από αυτήν την ηλικία η διαδικασία της «μάθησης» και της προσαρμογής σταματά, με αποτέλεσμα να μην μπορούμε πλέον να αναστρέψουμε τις όποιες διαταραχές και αυτές να παραμένουν για όλη την υπόλοιπη ζωή μας.
Όταν λοιπόν η όραση ενός παιδιού είναι μειωμένη σε έναν οφθαλμό, λόγω υπερμετρωπίας, αστιγματισμού, μυωπίας, καταρράκτη κτλ, ο εγκέφαλος «μαθαίνει» να βλέπει θολά. Εάν η κατάσταση μείνει έτσι μέχρι την ηλικία των 9 ετών, θα έχουμε για όλη μας τη ζωή ένα «τεμπέλικο μάτι». Αντίθετα, αν η κατάσταση αντιμετωπιστεί νωρίς μπορούμε να έχουμε πολύ καλά αποτελέσματα.
Τι προκαλεί την αμβλυωπία;
Η αμβλυωπία μπορεί να δημιουργηθεί από :
Στραβισμό: Το παιδί με στραβισμό προτιμά να χρησιμοποιεί μόνο το μάτι που δεν στραβίζει. Η εικόνα που προέρχεται από το μάτι που παρεκκλίνει απωθείται συνεχώς ώστε να αποφεύγεται το φαινόμενο της διπλωπίας, δηλαδή να βλέπει το παιδί τα αντικείμενα διπλά λόγω του στραβισμού. Αυτή η διαδικασία έχει σαν αποτέλεσμα το μάτι που στραβίζει να γίνεται τεμπέλικο.
Αδιόρθωτο διαθλαστικό σφάλμα: Όταν υπάρχει σημαντική διαφορά στον αστιγματισμό, την υπερμετρωπία ή τη μυωπία μεταξύ των δύο ματιών έχουμε ανισομετρωπία. Το μάτι με το μεγαλύτερο διαθλαστικό σφάλμα, λόγω της θολής εικόνας που προσλαμβάνει, «ξεχνιέται» από τον εγκέφαλο και τεμπελιάζει. Μερικές φορές όταν και τα δύο μάτια έχουν πολύ υψηλό αστιγματισμό ή υπερμετρωπία ή μυωπία μπορεί να «τεμπελιάσουν» ταυτόχρονα.
Οπτική στέρηση: Οφείλεται σε παρεμπόδιση της όρασης. Μπορεί να είναι αποτέλεσμα συγγενούς βλεφαρόπτωσης, συγγενούς καταρράκτη, θόλωσης του κερατοειδούς κα.
Πως διαπιστώνεται η αμβλυωπία;
Τις περισσότερες φορές η αμβλυωπία διαπιστώνεται κατά τη διάρκεια ενός προληπτικού ελέγχου από τον παιδο-οφθαλμίατρο. Αυτό γίνεται γιατί ούτε οι γονείς, αλλά ούτε και τα παιδιά μπορούν να αντιληφθούν την ύπαρξή της. Υπάρχουν βέβαια περιπτώσεις που άλλες καταστάσεις που μπορεί να προκαλέσουν αμβλυωπία, όπως ο στραβισμός (αλληθώρισμα), οδηγούν τους γονείς στον γιατρό. Γι' αυτό είναι παρά πολύ σημαντικός ο προληπτικός οφθαλμιατρικός έλεγχος των παιδιών ανά τακτά χρονικά διαστήματα. Η επίσκεψη στον παιδο-οφθαλμίατρο θα εντοπίσει το πρόβλημα με τη διενέργεια των κατάλληλων εξετάσεων.
Λόγω του γεγονότος ότι όσο μικρότερο είναι το παιδί, τόσο καλύτερα και ευκολότερα ανατάσσεται η αμβλυωπία, είναι απαραίτητο οι πρώτες οφθαλμολογικές εξετάσεις να γίνονται στην ηλικία των 1-3 ετών και μετά κάθε ένα ή δύο έτη αναλόγως. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι τα παιδιά είναι αναπτυσσόμενοι οργανισμοί που χρειάζονται συχνή παρακολούθηση, ώστε να λαμβάνονται όλα τα κατάλληλα θεραπευτικά μέτρα αμέσως μόλις αναγνωρίσουμε κάποια διαταραχή.
Πώς αντιμετωπίζουμε την αμβλυωπία;
Για την αντιμετώπιση της αμβλυωπίας πρέπει πρώτα να προσδιοριστεί και να αντιμετωπιστεί η αιτία που την προκάλεσε. Η συνηθέστερη αιτία είναι κάποιο διαθλαστικό σφάλμα (υπερμετρωπία, αστιγματισμός, μυωπία), το οποίο πρέπει να διορθώνεται πλήρως με γυαλιά. Άλλες αιτίες που προκαλούν αμβλυωπία όπως ο καταρράκτης και η βλεφαρόπτωση πρέπει να αντιμετωπίζονται όσο δυνατόν νωρίτερα και η θεραπεία τους είναι συνήθως χειρουργική. Τέλος η αντιμετώπιση της αμβλυωπίας λόγω στραβισμού είναι λίγο πιο πολύπλοκη και μπορεί να απαιτεί συνδυασμό μεθόδων όπως γυαλιά, καλύψεις και χειρουργική επέμβαση. Η αντιμετώπιση του αιτίου δεν σημαίνει ότι αυτόματα ανατάσσεται και η αμβλυωπία, αποτελεί όμως απαραίτητη προϋπόθεση για να ξεκινήσουμε τις προσπάθειες ανάταξης με καλά αποτελέσματα.
Τα παιδιά με αμβλυωπία δεν βλέπουν πολύ καλύτερα όταν φορέσουν στην αρχή τα γυαλιά. Σταδιακά όμως ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται ότι το μάτι μπορεί να στείλει καθαρές εικόνες λόγω της διόρθωσης με τα γυαλιά και έτσι «ξαναμαθαίνει» σταδιακά να βλέπει σωστά και καθαρά. Πολλές φορές η αντιμετώπιση μόνο με τα γυαλιά αποδίδει μερικώς. Σε αυτή την περίπτωση η θεραπεία απαιτεί την κάλυψη του «καλού» οφθαλμού ώστε να ενθαρρύνουμε τη χρήση του «τεμπέλικου» ματιού. Αυτό γίνεται με ειδικά επιθέματα που κολλούν στον οφθαλμό. Οι γονείς θα πρέπει να «επιβάλλουν» στο παιδί την κάλυψη, καθώς είναι λογικό αυτό να αντιδρά στο κλείσιμο του ενός ματιού. Κάποιες φορές, αντί της κάλυψης, εξαναγκάζουμε τον «καλό οφθαλμό» να βλέπει θολά με τη χρήση κολλυρίων. Έτσι το «τεμπέλικο μάτι» εξαναγκάζεται να βλέπει και να εξασκείται.
Ως γενική αρχή ισχύει ότι όσο μικρότερο είναι το παιδί σε ηλικία, τόσο ευκολότερη και θεαματικότερη είναι η ανάταξη της αμβλυωπίας. Πρακτικά αυτό είναι εφικτό μέχρι την ηλικία των 8 περίπου ετών. Το σημαντικότερο είναι ότι θα πρέπει να κατανοήσουν οι γονείς τη σπουδαιότητα και αναγκαιότητα των γυαλιών ή και της κάλυψης. Αποτυχία αυτών των θεραπευτικών μέτρων σημαίνει ότι το μάτι θα παραμείνει αμβλυωπικό για όλη την υπόλοιπη ζωή.
Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε είναι ότι λόγω της αμβλυωπίας το παιδί θα έχει για όλη την υπόλοιπη ζωή του μειωμένη όραση, αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα. Ευτυχώς υπάρχουν πολλά θεραπευτικά μέσα που μπορούν να οδηγήσουν στην ανάταξη της αμβλυωπίας, αρκεί να εφαρμοστούν στην κατάλληλη ηλικία. Ο σωστός και τακτικός οφθαλμολογικός έλεγχος των παιδιών εξασφαλίζει ότι όλες οι κατάλληλες ενέργειες θα γίνουν τη σωστή χρονική περίοδο, χαρίζοντας στα παιδιά μια καλή όραση για την ενήλικη ζωή τους.

Ass Prof Dr med Νίκος Μακρίδης  MD,PhD

Ειδικός Παιδίατρος

Διδάκτωρ πανεπιστημίου Βιέννης-Αυστρίας

Επίκουρος Καθηγητής Παιδιατρικής,Παιδιατρικής αιματολογίας,Παιδιατρικής ογκολογίας St. George’s University of London Medical School, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας

http://drmakrides.blogspot.com.cy

drmakrides@cablenet.com.cy